Title: De wet

[Image: Vlinder]

Welkom bij de e-learning 'vrijheidsbeperkende maatregelen'.
Na het volgen van deze e-learning weet je wat vrijheidberkendemaatregelen zijn en ben je in staat kritisch te kijken naar je eigen handelen ten aanzien van deze wetgeving.

[Image: vrouwe justitia]

Momenteel wordt er gewerkt met de Wet BOPZ. Dit betekent 'Wet Bijzondere Opneming Psychiatrische ziekenhuizen'.
Deze wet is ook van toepassing op mensen met een verstandelijke beperking, die binnen een instelling wonen.

In 2020 komt er een nieuwe wet, de Wet Zorg en Dwang.
Deze wet is speciaal gemaakt voor de zorg aan mensen met een verstandelijke handicap en mensen met dementie. Ook is de wet kritischer. Is een maatregel echt wel nodig? Zijn er geen andere manieren te bedenken die de cliënt minder beperken?

[Image: vrouwe justitia]

De kern van beide wetten is gelijk.
Je mag niet zomaar een deur op slot draaien, een telefoon afpakken of een cliënt naar zijn of haar kamer sturen. Dat is een beperking van de vrijheid van de cliënt.
Maar we vinden het wel belangrijk om iemand in bescherming te nemen tegen zichzelf, of de omgeving van de cliënt te beschermen.
In de wetten staat omschreven welke regels of procedures er gelden als we een cliënt willen beperken in zijn of haar vrijheid.

Q: Medicatie geven waardoor de cliënt minder snel boos wordt
A: Ja, psychofarmaca kan een vorm van vrijheidsberperking zijn.
Overleg met de arts of dat bij jouw cliënt ook het geval is.

Q: Met een camerasysteem in de slaapkamer van de cliënt kijken om snel te kunnen reageren als hij uit bed komt.
A: Het inzetten van technologie (domotica) om de cliënt te monitoren valt onder de vrijheidsbeperkende maatregelen,
doordat een ander kan zien wat de cliënt 's nachts doet.

Q: Een cliënt naar haar kamer sturen omdat ze steeds woorden heeft met een andere cliënt.
A: Een cliënt verplichten wel of niet in een ruimte te blijven is een beperking van de vrijheid. Deze maatregel valt onder de fysieke maatregelen.

Q: De cliënt zijn telefoon laten inleveren als hij op de dagbesteding komt.
A: Je beperkt de cliënt in de vrijheid als hij zelf niet mag bepalen wanneer hij zijn telefoon kan gebruiken.
Hoe dit geregistreerd moet worden verschilt per situatie.

Q: Met de cliënten wordt afgesproken dat iedereen op door de weekse dagen om 22 uur naar de eigen kamer moet gaan.
A: Een huisregel kan ook een vrijheidsbeperking zijn.

Bespreek met je orthopedagoog of en hoe dit geregistreerd moet worden.

We geven je hier naast een aantal voorbeelden uit de praktijk.
Bedenk voor jezelf per voorbeeld: 'Is deze maatregel een vrijheidsbeperking?'.
Draai het kaartje om voor het antwoord.

[Image: negen]

De Wet Zorg en Dwang spreekt over 'onvrijwillige zorg'. Dit is zorg waartegen de cliënt of diens vertegenwoordigers zich verzetten. Er zijn negen soorten onvrijwillige zorg:

- Toedienen van vocht, voeding en medicatie, medische handelingen vanwege de verstandelijke beperking of een lichamelijke ziekte.
- Beperken van bewegingsvrijheid
- Insluiten
- Toezicht houden op de betrokkene
- Onderzoek aan kleding of lichaam

[Image: negen]

- Onderzoek van de woon- of verblijfruimte op beïnvloedende middelen of gevaarlijke voorwerpen
- Controleren op middelen die het gedrag beïnvloeden
- Beperken van de vrijheid om het eigen leven in te richten
- Beperken van het recht op het ontvangen van bezoek

[Image: slot]

Bijna alle cliënten bij ASVZ worden wel op één of andere manier beperkt in hun vrijheid. Dat kan heel duidelijk zijn, de voordeur is altijd op slot en alleen naar buiten mogen met een begeleider. Maar het kunnen ook dingen zijn die wat minder duidelijk zijn, zoals het inleveren van de telefoon op de dagbesteding, of het op slot draaien van de voorraadkast, omdat één cliënt op de woongroep diabetes heeft en de verleiding niet kan weerstaan.
Wanneer de overige cliënten geen sleutel hebben waarmee zij zelf in de kast kunnen, worden zij ook in hun vrijheid beperkt (als zij natuurlijk wel over de vaardigheden beschikken om zelfstandig in een kast te kunnen).

[Image: gevaar]

Het beperken van de vrijheid van een cliënt moeten we zo veel mogelijk voorkomen. Maar in uiterste nood mag het wel.
Uiterste nood is wanneer er sprake is van ernstig nadeel voor de cliënt of zijn omgeving.

Het doel is om het gevaar dat voortkomt uit het gedrag van de cliënt af te wenden.

[Image: vraagteken]

Q: Wat denk jij?

Je mag een cliënt alleen beperken in zijn of haar vrijheid als hier over een afspraak is gemaakt en deze is vastgelegd in het individueel plan.
A: false
If right: Je antwoord is goed. Wanneer er onverwachts iets heel gevaarlijks gebeurt, mag je een noodmaatregel toepassen.
If wrong: Je antwoord is niet goed. Wanneer er onverwachts iets heel gevaarlijks gebeurt, mag je een noodmaatregel toepassen.

[Image: stop]

Er zijn drie soorten maatregelen:

1. Vastgestelde structurele maatregelen; deze gelden op vastgestelde momenten (bijvoorbeeld iedere avond om 20 uur) en situaties (bijvoorbeeld altijd als hij gaat fietsen) en werken preventief. Door ze standaard toe te passen worden ongewenste situaties voorkomen.
2. Vastgestelde incidentele maatregelen; wanneer een ongewenste situatie zich voordoet (bijvoorbeeld, als ze zichzelf gaat slaan) mag een afgesproken maatregel worden toegepast.
3. Noodmaatregel; wanneer een ongewenste situatie zich onverwacht voordoet en er zijn geen afspraken hoe hier op te reageren, mag een maatregel worden toegepast. Deze maatregel moet waar mogelijk met de wettelijk vertegenwoordigers worden afgestemd én moet binnen 7 dagen worden vastgelegd.

[Image: vraagteken]

Sleep de woorden naar de juiste vakjes.

Q: Als Remco zichzelf op zijn hoofd slaat, mag je volgens zijn plan zijn armen fixeren. Dit is een [...].
Lianne leek wel een psychose te hebben, ze rende door het huis en wilde iedereen die ze zag aanvallen. Jullie hebben in overleg met haar ouders die nacht de deur van haar slaapkamer op slot gedaan. Dit is een [...].
Najat mag per dag 1 uur internetten op de pc in de woonkamer. Zelf wil ze veel langer. Dit is een [...].
A: vastgestelde incidentele maatregel; noodmaatregel; vastgestelde structurele maatregel

[Image: Keyboard]

Rapporteren over inzetten van een maatregel

- Een vastgestelde structurele maatregel: Wanneer deze zonder bijzonderheden is uitgevoerd hoef je hier niet over te rapporteren. Er zijn immers duidelijk afspraken over wanneer deze wordt toegepast.
Bijvoorbeeld; als is vastgelegd dat de slaapkamerdeur van Ahmed iedere nacht op slot gaat, hoef je er niet op te rapporteren als dit zonder bijzonderheden is gebeurd.

[Image: Rapportage]

Rapporteren over inzetten van een maatregel

- Een vastgestelde incidentele maatregel: Hier over rapporteer je in PlanCare 2, in de dagrapportage. Je selecteert dan als onderwerp 'toegepaste M&M'.

Bijvoorbeeld: als het nodig was om de polsen van Fien te fixeren, zoals vastgesteld dat mag worden gedaan als ze zich zelf gaat beschadigen, moet je hier op rappoteren.

[Image: screenshot]

Rapporteren over inzetten van een maatregel

- Een noodmaatregel: Ook hier over rapporteer je in PlanCare 2 in de dagrapportage. Maar daarnaast ga je in het dossier van de cliënt naar de tegel 'M&M' en registreert hier de noodmaatregel.

Het is zeer belangrijk dat je via het tabblad 'mailen' het formulier doorstuurt naar de orthopedagoog! Pas dan wordt de toegepaste maatregel goed vastgelegd.

Q: Casus
Herman heeft een matige verstandelijke beperking en gebruikt sinds kort medicatie tegen een vertraagde schildklierwerking. Hij wil de pillen alleen niet in nemen. Hij is dol op appelmoes! Mag je de pillen door zijn appelmoes mengen?
- Ja, dat mag omdat Herman het niet door heeft en dus ook geen bezwaar maakt. (Je mag iemand nooit stiekem medicatie toedienen. Als Herman de medicatie weigert zullen de wettenlijk vertegenwoordiger, de pb'er en de arts hier afspraken over moeten maken.)
- Nee, dat mag niet. Herman wil zijn pillen niet, dus we moeten ons er bij neerleggen. (Goed dat je de medicatie niet geeft! Maar hij heeft ze niet voor niks voor geschreven gekregen. De wettelijk vertegenwoordiger, pb'er en arts moeten hier zo snel mogelijk afspraken over maken!)
- Dat mag ik niet beslissen. In overleg met de wettenlijk vertegenwoordiger, pb'er en arts moet hier een afspraak over worden gemaakt. (correct) (Inderdaad. Je mag de medicatie niet stiekem geven als hier geen afspraken over zijn.)

[Image: vraagteken]

[Image: vlinder]

De Wet Zorg en Dwang

De Wet Zorg en Dwang verplicht ons om kritisch te zijn in het toepassen van maatregelen.
Het uitgangspunt is om geen dwangmaatregelen toe te passen.

Als het echt niet anders kan moet goed worden bekeken of de maatregel past bij het risico.

Ook moet worden onderzocht of er geen maatregelen zijn die minder ingrijpend zijn.

Alles is er op gericht om de cliënt een zo normaal mogelijk leven te laten leiden. Dat klinkt een ASVZ-er natuurlijk als muziek in de oren!

[Image: prikkeldraad]

Bij het inzetten van een maatregel moet altijd worden bekeken of de maatregel:

- in verhouding staat tot het risico; dit heet proportionaliteit.
- de minst ingrijpende maatregel is die kan worden ingezet; dit heet subsidiariteit.
- het risico ook daadwerkelijk verkleint; dit heet effectiviteit.

[Image: prikkeldraad]

In de Wet Zorg en Dwang wordt benoemd dat het belangrijk is een maatregel te kiezen met en zo laag mogelijke VBM-score. VBM staat voor VrijheidsBeperkende Maatregel.

De score loopt van 0 (geen beperking van de vrijheid) op tot 5 (extreme beperking van de vrijheid).

Bij het kiezen en evalueren van een maatregel moet worden gezocht naar een maatregel met de laagst mogelijke score.

Sleep de woorden naar de juiste vakjes.

Q: Elif is een cliënt met een ernstige verstandelijke beperking. Ze zit in een rolstoel die ze zelf aan de wielen kan voortbewegen. Ook kan ze zelf deuren open doen. Als ze onrustig is gaat ze rondrijden. Ze is al eens de straat op gereden, met alle gevaren van dien. Welke maatregel zou passend zijn?

[...] is een proportionele maatregel.
[...] is een te beperkende maatregel.
A: De voordeur op slot doen; De rolstoel op de rem zetten

Natuurlijk is het zeer belangrijk om te onderzoeken waarom Elif onrustig wordt.
Is haar dagprogramma passend? Wordt ze voldoende betrokken bij wat er gebeurt op de woning en dagbesteding? Welke begeleiding zou passend zijn als ze onrustig is, waardoor een maatregel helemaal niet nodig is?

Sleep de woorden naar de juiste vakjes.

Q: Jos is een man met een lichte verstandelijke beperking. Hij heeft verkering en de relatie veroorzaakt veel onrust. Ze bellen elkaar de hele dag en hebben veel ruzie. Jos wordt erg boos, kan nog maar moeilijk zijn dagprogramma volgen en scheldt alles en iedereen uit. 's Nachts bellen ze nog steeds en Jos slaapt slecht.

[...] is een zeer beperkende maatregel.
[...] is minder beperkend.
[...] is het minst beperkend.
A: Telefoon in beheer begeleider en op vaste tijden bellen; Alleen op vaste tijden laten bellen en niet tijdens werk; 's Avonds bespreken of hij zijn telefoon voor de nacht inlevert, zodat hij goed kan slapen

Sleep de woorden naar de juiste vakjes.

Q: Akshay is een jongen met een matige verstandelijke beperking. Hij eet altijd heel snel. Op de dagbesteding pakt hij dan het brood van andere cliënten af of gaat hen slaan.

[...] is een zeer beperkende maatregel.
[...] is enigzins beperkend.
[...] is het minst beperkend.
A: Hem in een andere ruimte laten lunchen; Hem aan een aparte tafel laten lunchen; Naast hem zitten en begeleiden in rustig eten
Feedback (0 to 100%): Het naast de cliënt zitten is een voorbeeld van een aanpak die geen vrijheidsbeperking vraag!

[Image: M&M]

Alternatieven

Je hebt net gezien dat er bij de keuze van een maatregel altijd een balans moet zijn tussen de hoogte van het risico en de zwaarte van de maatregel.

Het is daarbij belangrijk om regelmatig te zoeken naar alternatieven. Zijn er andere maatregelen die ook het gevaar wegnemen, of verkleinen, maar die voor de cliënt minder beperkend zijn? En met een lagere VBM-score dan de huidige maatregel?

Vilans heeft een 'alternatievenbundel' gemaakt. Deze kan helpen in het zoeken naar maatregelen die minder ingrijpend zijn.

Bekijk de alternatievenbundel HIER.

[Image: Maan]

Kies een alternatief

Sherita gaat 's nachts nog wel eens van haar kamer. Ze dwaalt door de gang, opent deuren van andere cliënten en vergeet dat ze eigenlijk moet slapen.
Haar slaapkamerdeur zit daarom 's nachts op slot en ze kan deze zelf niet openen.
Omdat er geen toilet op haar kamer is heeft ze een po-stoel tot haar beschikking.

Bekijk de Alternatievenbundel. Klik in de inhoudsopgave op 'om het bed'.

Q: Welke twee alternatieven met een lage VMB-score zouden in deze situatie kunnen worden ingezet?
- Bedbeugel (Een bedbeugel is een mooi middel om cliënten te helpen makkelijk uit bed te komen. Daar heeft Sherita geen probleem mee. Deze maatregel is dus niet effectief!) (if not chosen: Een bedbeugel is een mooi middel om cliënten te helpen makkelijk uit bed te komen. Daar heeft Sherita geen probleem mee. Deze maatregel is dus niet effectief!)
- Verlichting die de biologische klok stimuleert (correct) (Dit is zeker te proberen! Als Sherita goed slaapt, gaat ze ook niet dwalen. Misschien is er dan helemaal geen vrijheidsbeperkende maatregel nodig!) (if not chosen: Dit is zeker te proberen! Als Sherita goed slaapt, gaat ze ook niet dwalen. Misschien is er dan helemaal geen vrijheidsbeperkende maatregel nodig!)
- Verlaten kamer melding (correct) (Deze maatregel is een goed alternatief. Sherita kan zelfstandig haar kamer uit en naar het toilet. Een nacht- of slaapdienst kan een melding krijgen als ze niet binnen een ingestelde tijd terugkeert.) (if not chosen: Deze maatregel is een goed alternatief. Sherita kan zelfstandig haar kamer uit en naar het toilet. Een nacht- of slaapdienst kan een melding krijgen als ze niet binnen een ingestelde tijd terugkeert.)
- Cameratoezicht (Deze maatregel zou kunnen werken, maar is toch nog een vrij grote beperking van de vrijheid van Sherita. Er zijn minder beperkende maatregelen mogelijk.) (if not chosen: Deze maatregel zou kunnen werken, maar is toch nog een vrij grote beperking van de vrijheid van Sherita. Er zijn minder beperkende maatregelen mogelijk.)

[Image: telefoon]

Je hebt nu je kennis opgefrist over de theorie rondom vrijheidsbeperkende maatregelen.
Je hoeft de genoemde wetten niet uit je hoofd te kennen. Belangrijk is dat je weet dat jouw cliënt zo normaal mogelijk wil leven. Dit betekent dat ASVZ zo min mogelijk vrijheidsbeperkingen wil toepassen.

Hoe dat er voor jouw cliënt uit moet zien kunnen we je in deze e-learning niet vertellen. Ook kunnen we niet vertellen of die ene situatie rondom jouw cliënt nu een huisregel, een begeleidingsafspraak of een geregistreerde vrijheidsbeperking moet zijn.

Het is belangrijk om met je leidinggevende, arts en de orthopedagoog in gesprek te gaan als je vragen of ideëen hebt over een situatie rondom jouw cliënt.

[Image: Vlinder]

Je bent aan het einde van de theorie over vrijheidsbeperkende maatregelen.